آشنایی با هنر گیوه دوزی از صنایع دستی چهار محال و بختیاری

گیوه انواع مختلفی دارد که همهی آن ها دارای رویه و زیره هستند. عبید زاکانی و همچنین نظام الدین محمود قاری معتقدند که در آن زمان، همهی اقشار جامعه نمی توانستند این کالای لوکس را خریداری کنند! همچنین با توجه به اینکه در تولید این کفش از چه نوع نخی استفاده شده است و نحوهی اتصال زیره و رویه به چه صورتی است، می توان آن را به دسته های مختلفی تقسیم کرد. به طور کلی گیوه از دو بخش زیره و رویه تشکیل می شود که با توجه به شکل و متریال مورد استفاده در ساخت این کفش، می توان انواع آن را در دسته های مختلف تقسیم کرد.

متاسفانه اطلاعات چندان دقیق و موثقی از تاریخچهی ساخت گیوه مردانه وجود ندارد. این طور گفته می شود که گیوه از اسم یک شخصیت در شاهنامه، یعنی «گیو» گرفته شده است. 3.میخ سیاه کوتاه؛برای کوبیدن روی نرینه گاو در قسمت ابتدا و انتهای گیوه جهت استحکام آن. و شفره را روی تخت می کشند تا سطح تخت علاوه بر هم تراز شدن از ریش ریش شدن و جدا شدن تار و پود پارچه جلوگیری شود و اطراف آن مرتب باشد. منظور از تدریجی بودن این است که تکنولوژی های بومی یک شبه و آنی به وجود نیامده اند بلکه براساس تطبیق با محیط و آزمایش و خطای فراوان به جایگاه امروزی رسیده اند،در نتیجه تکنولوژی های بومی را می توان در فرهنگ آن منطقه دنبال کرد و تاثیرات آن را نیز یافت ،یکی دیگر از نکاتی که در اینجا حائز اهمیت است ،احساس تعلقی است که سازندگان تولیدات بومی به تولید خود دارند چون این تولیدات با زندگی آنها آمیخته است برای مثال وقتی یک نفر سازنده گیوه،فردی را مشاهده کند که گیوه پوشیده روی برف ایستاده یا جای خیس با گیوه راه می رود به شدت نارحت و عصبانی می شود،زیرا چنین کاری باعث ضایع شدن گیوه می شود.

رویهی این کفش معمولا از نخ، ابریشم یا پشم تولید می شود و در ساخت زیرهی آن از لاستیک یا چرم استفاده می کنند. از جمله معروف ترین انواع گیوه مردانه می توان به مدل های ملکی ، آجیده ، لاته ، کردی یا کلاش اشاره کرد. گیوه مردانه از جمله پاپوش هایی است که از دیرباز مورد استفادهی آقایان قرار می گرفت و اکنون نیز افراد زیادی از آن استفاده می کنند. بعد از اتمام کار رد کردن دوال ها تخت را با نمد خیس می کنند. دوال ها را چندین بار رد می کنند تا وصل شدن ها به خوبی انجام شود. در نهایت با نخ و سوزن اطراف تخت را به صورت کج بافی می دوزند تا هیچ نخی بیرون نزند و اصطلاحا نوارها شکافته نشود. یکی از انواع آن پارچه است که جنس پارچه باید از پنبه باشد و به غیر از پنبه، نمی توان آن را درست کرد.(تختی که از پارچه تهیه می شود، هر چه پارچه کهنه باشد تخت آن مرغوب تر است.)تختی که پارچه در ساختمان آن بکار رفته در فرهنگ آباده به آن شیوه می گویند.

معمولا از آنجایی که ساخت زیره نیازمند قدرت بدنی بیشتری است توسط آقایان درست می شود. داستان های زیادی از تاریخچهی ساخت این کفش ها وجود دارد که بیشتر به افسانه شباهت دارند. گیوه از قدیمی ترین پاپوش هایی است که مردان از زمان گذشته به پا می کردند. آجدار کردن کف گیوه ها با بافت ردیفی نخ هایی قطورتر به ضخامت سه میلیمتر در زیره صورت می گیرد. به طور کلی ویژگی این پاپوش سنتی آن است که سبک و بادوام است و برای پیادهروی در مسافت های طولانی و جاده های پرپیچ و خم می توان از آن استفاده کرد. جوراب گیوه از نخی به قطر یک میلیمتر و به رنگ سفید بافته می شود. امروزه گیوه های جدید با رنگ و طرح های خاص و متنوع در بازار وجود دارند ومتناسب با هر سلیقه ای موجود می باشند . دستگاههای ماشینی صنعتی تا به امروزه در تولید انبوه گیوه ها ورود پیدا نکرده و این مطلب به این معنی نیست که نخواسته باشند و تلاش در جهت ورود به تولید رویه و زیره گیوه نشده باشد بلکه تا به امروزه نتوانسته اند توسط دستگاههای ماشینی گیوه ببافند و مانند فرش ماشینی در تولید این صنعت خود را نشان دهند.