گیوه بافی در اورامانات

در این مقاله به بررسی گیوه ی زیره ای، محصولی از منطقه اورامانات پرداخته می شود. لاته: در این نوع گیوه تنها با پارچههای قدیمی و کرباس ساخته میشود و تنها به همین دلیل است که به لاته مشور است. درگذشته ساخت زیره گیوه از پارچههای فشرده بوده که در طی سالها برای دوام بیشتر بهصورت صنعتی، کارخانهها به تولید زیره پرداختند. قسمت رویهی این گیوه به وسیلهی نخ پنبه بافته میشود و قسمت زیر یا تخت آن از پارچههای کهنهای میباشد که به صورت رشتهرشته در آمده است. صنایع دستی آن دسته از صنایعی است که همه و یا بخشی از مراحل ساخت فراورده های آن با دست انجام می گیرد و سازندگان آن در چارچوب اعتقادات و فرهنگ خود و با استفاده از طرح های سنتی به تولید محصول می پردازند. هر چند در مورد قدمت این صنعت، سندی در دست نیست ولی با توجه به گفته هایی که سینه به سینه نقل شده است و مردم منطقه آن را بیان می کنند، می توان قدمت این صنعت را به 300 تا400 سال پیش برگردانیم.

علاوه بر آشنایی با این صنعت بومی، جنبه های اقتصادی، اجتماعی وفرهنگی آن را نیز مد نظر قرار می دهیم. گیوههای دوخته شده در نقاط مختلف کشور، با توجه به جنس مواد مورد استفاده در تهیهی آنها و تکنیکی که برای اتصال زیره و رویه به کار برده میشود، انواع مختلفی دانرد. ابوالعباس زرکوب شیرازی در کتاب شیرازنامه که در سال های پیش از 754 قمری نوشته شده از بازار گیوه دوزان در شیراز یاد کرده و در مکاتبات خواجه رشیدالدین فضل الله، گیوه به عنوان یکی از محصولات عمده کازرون مورد اشاره قرار گرفته است. فعالیت های کشاورزی و دامداری از منابع درآمد مسلط درغرب ایران به ویژه منطقه اورامانات است،این نوع شیوه زندگی مواد اولیه، برای ساختن انواع مصنوعات دستی را فراهم می کند ،اما افرادی که به این کار اشتغال دارند به علت طبیعت خاص کارشان فصل یا فصولی از سال را بیکار می مانند و چون در مشاغل دیگر به دلایل گوناگون قادر به فعالیت نیستند،لاجرم برای پرکردن اوقات بیکاری فصلی خود و به منظور کسب درآمد بیشتر با استفاده از مواد اولیه موجود در منطقه به تهیه اشیائی می پردازند که از ویژگی های آن علاوه بر رفع نیازمندی های زندگی،بیانگر خصوصیت هنری آنها و منعکس کننده اندیشه های معنوی و مادی ،احساس،روحیه و استعداد تولید کنندگان آنها است.

رییس اداره میراث فرهنگی و گردشگری شوشتر گفت:تولید گیوه سه مرحله دارد: رویه چینی از نخ پنبهای تهیه میشود که باعث رسیدن هوا به پا شده و آن را خنک نگاه میدارد، تخت کشی با استفاده از چرم ساخت کف گیوه است و توسط مردان صورت میپذیرد و گیوه دوزی عبارت است از اتصال کف و رویه که با استفاده از دوالهای چرمی صورت میگیرد. اگر نگاه دقیقتری به این موضوع بیاندازیم، این پاپوش ایرانی با صرفه جویی در استفاده از مواد اولیه و با دوام بالا، سالها قابل استفاده است، در نتیجه زباله کمتری را به طبیعت تحمیل میکند. تحقق خودکفایی اقتصادی با درک شرایط و امکانات و توجه به اولویت های فرهنگی و ضرورتهای اجتماعی قابل دست یابی است، در این رهگذر صنایع دستی و محصولات آن دارای بار فرهنگی خاصی است و با در نظر گرفتن ابعاد فرهنگی این محصولات، توجه به تنوع تولیدات روستایی و گسترش آنها، یکی از اقدامات بنیادی برای خوکفایی نسبی، حمایت از صنایع دستی و گسترش آن است.

همچنین جنبه های اقتصادی ،اجتماعی وفرهنگی که صنعت گیوه بافی از آن تاثیر پذیرفته یا بر آن تاثیر گذاشته است، مورد بحث قرار می گیرد. پس از آماده شدن تخت گیوه، هنرمند گیوه دوز، رویهی گیوه را به همراه آستر آن دوباره روی قالب میکشد و رویه را به تخت گیوه میدوزد. قالب زیرین “زیرخُل” نام دارد که برای قالب بندی دوری کف است. ناگفته نماند که گیوه شهری برای زنان و مردان بافته می شود ولی گیوه زیره ای مخصوص مردان است. زنان نیز در کنار مردان کار می کردند و این کفش مورد استفاده آنها نیز بود. در گذشته زیر کار را آجیده میکردند یعنی چند لایه چرم و پارچه را روی هم میگذاشتند و میدوختند تا هم ضخامت مورد نظر به دست آید و هم تخت آن محکم شود.